Veel zorg- en welzijnsorganisaties en hun medewerkers zijn zich niet of onvoldoende bewust van de aanwezigheid van de groep lhbtiq-cliënten, die toch snel zo’n 7% van de Nederlandse bevolking uitmaakt. Waarom is het noodzakelijk om ook specifiek aandacht te besteden aan lhbtiq-bewoners en hoe doe je dat?

In de zorg- en welzijnssector is steeds meer aandacht voor diversiteit. Vaak richt deze zich op multiculturele of religieuze diversiteit. Aandacht voor seksuele- en genderdiversiteit is minder vanzelfsprekend of niet aanwezig.

Het is belangrijk dat er:

  • Ruimte is voor lhbtiq+’s om zichzelf te zijn
  • Ze open kunnen zijn over hun seksuele voorkeur en wensen of genderidentiteit
  • Een open en tolerante houding binnen de organisatie is tegenover lhbtiq+
  • Informatie en hulp voor deze bewoners beschikbaar is
  • Kennis en vaardigheden van zorgverleners en vrijwilligers rondom seksualiteit en intimiteit, en seksuele- en genderdiversiteit is

Voor veel organisaties is dit echter niet vanzelfsprekend. Uit onderzoek blijkt dat 20% van de lhbtiq-ouderen bang is voor negatieve reacties van medebewoners in zorginstellingen en dat deze bewoners minder gemakkelijk over hun geaardheid, identiteit of seksuele wensen durven te praten als er automatisch van uit gegaan wordt dat dat ze hetero zijn.

Heteronormativiteit

Veel bestuurders, managers, professionals en vrijwilligers zijn zich onvoldoende bewust van de aanwezigheid van lhbtiq+’s in hun organisatie. Voor een deel speelt de ‘onzichtbaarheid’ van lhbtiq+’s daarin ook een rol: door de negatieve ervaringen (uit het verleden én heden) durven veel mensen niet uit te komen voor hun seksuele- of genderidentiteit, ook al zeggen zorgverleners en hun managers daar open voor te staan en er geen problemen mee te hebben.

Voor veel oudere lhbtiq+’s komt daarbij nog dat zij zijn opgegroeid in een maatschappij waarin homoseksualiteit een taboe, zonde, ziekte of misdrijf was of is, waardoor zijn niet open over hun leven, hun gevoelens en hun relaties of seksualiteit durven te zijn.

Persoonsgerichte zorg geldt ook voor lhbtiq-cliënten

Veel organisaties stellen dat zij geen onderscheid willen maken of dat iedereen welkom is. Door geen onderscheid te (willen) maken worden echter de specifieke wensen, behoeften of problemen van individuele cliënten – in dit geval lhbtiq+’s –  niet of onvoldoende gezien, herkend en erkend.

Aan de elementen van persoonsgerichte zorg zoals in het Kwaliteitskader omschreven, wordt dan onvoldoende recht gedaan voor deze groep cliënten. Aan de hand van de vier elementen voor persoonsgerichte zorg staan hieronder aandachtspunten en suggesties om persoonsgerichte zorg te verlenen aan lhbtiq-cliënten:

  • Compassie wil zeggen dat de cliënt nabijheid, vertrouwen, aandacht en begrip ervaart. Veel LHBTI+-ouderen vinden het moeilijk om uit zichzelf te vertellen dat ze homo, lesbisch, bi,  transgender of intersekse zijn. Ze moeten zich vertrouwd en veilig genoeg voelen om dat te uiten. Stel dus open en genderneutrale vragen en sluit aan bij het woordgebruik van een lhbtiq+-cliënt.
  • Uniek zijn betekent dat de cliënt wordt gezien als mens met een persoonlijke context die ertoe doet en met een eigen identiteit die tot zijn recht komt. Dit is ook van toepassing op lhbtiq+-cliënten en hun behoefte aan seksualiteit en intimiteit. Veel lhbtiq+’ers zijn ‘anders’: zij hebben een andere leefstijl en een andere levensloop en meestal kleinere of andere sociale netwerken dan hetero’s. Zo hebben veel lhbtiq+’ers een ‘choosen family’:  een sociaal netwerk van vrienden en vriendinnen die zij als hun familie beschouwen. Professionals dienen hiermee rekening te houden, bijvoorbeeld als het gaat om ‘eerste contactpersonen’.
  • Autonomie is de mogelijkheid om de eigen regie over leven en welbevinden te leiden voor cliënten. Dat geldt ook voor LHBTI-cliënten. Veel van hen hebben hun levensloop zelf moeten of willen bepalen: ze hebben zelf hun leven moeten vormgeven, anders dan de ‘gebaande’ paden voor veel hetero’s. Veel oudere LHBTI+ers willen dan ook, als ze zorg nodig hebben, hun eigen regie en autonomie bewaren. En dat geldt ook voor hun behoeften en wensen als het gaat om seksualiteit en intimiteit.
  • Zorgdoelen: net als iedere cliënt heeft een lhbtiq+-er vastgelegde afspraken over en inspraak bij de doelen ten aanzien van zorg, behandeling en ondersteuning. Dat is niet anders dan bij hetero’s. Een specifiek aandachtspunt wat betreft dit element in relatie tot lhbtiq+ cliënten is de privacy. Veel lhbtiq+-cliënten vinden het niet prettig als via het zorgplan of –dossier bekend is dat zij lhbtiq+ zijn. Het is ook niet altijd noodzakelijk om dit in een zorgplan te vermelden als het geen invloed heeft op de zorg of behandeling. Vraag daarom altijd expliciet om toestemming om te vermelden dat iemand lhbtiq is.  Dat geldt ook voor gesprekken over hun wensen op het gebied van intimiteit en seksualiteit.

Wil je meer informatie over zorg met en voor lhbtiq’ers. Neem gerust contact op met regenboogambassadeur Zorg en Ouderen, die deel uitmaakt van de Regenboograad Harderwijk.

COC’s Online Regenboog verkiezingsdebat 2021

5 februari 2021 @ 20:00

Wat gaan de Haagse politici doen tegen de stroom van geweldsincidenten tegen LHBTI’s? Vinden de politieke kopstukken dat scholen LHBTI’s mogen afwijzen of moet dat nou eens afgelopen zijn? Moet zogenaamde ‘LHBTI-genezing’ worden verboden? Over deze en soortgelijke kwesties vraagt...

Lees hier meer

Dag van de transgendervisibiliteit

31 maart 2021

De Internationale Dag van Transgendervisibiliteit is een dag om mensen bewust te maken van de discriminatie waar transgenders wereldwijd mee te maken hebben. De dag vindt sinds 2009 jaarlijks plaats op 31 maart. De dag is verzonnen door activist Rachel Crandall...

Lees hier meer

20 jaar homohuwelijk in Nederland

1 april 2021

Op 1 april is het 20 jaar geleden dat in Nederland voor het eerst twee mensen van hetzelfde geslacht trouwden.    

Lees hier meer